(Fot.Screen NIK)
NIK złożyła 10 zawiadomień do prokuratury, podejrzewając popełnienie przestępstw związanych z utrudnieniem kontroli dotyczącej przekazywania darowizn, wydatków na sponsoring oraz zakup usług medialnych, prawnych i doradczych. Cała sprawa to działania bezprawne, naruszające konstytucję i ustawę o NIK, gwarantującą Izbie kontrolowanie wszystkich podmiotów wykorzystujących środki i majątek państwa.
Zawiadomienia NIK dotyczą:
- PKN ORLEN i powiązanej z nim PGNiG SA, ENERGA SA oraz Sigma Bis SA.
- Powiązanych z PZU spółek: Alior Bank SA oraz Link4.
- Fundacji ORLEN, Fundacji ENERGA, Fundacji BGK im. J.K. Steczkowskiego oraz Fundacji PGNiG im. I. Łukasiewicza.
Badane spółki w latach 2017-2021 przeznaczyły 841 mln zł na darowizny, z czego 81% trafiło do utworzonych przez nie fundacji. W tym samym okresie na sponsoring wydano około 795 mln zł, przy dwukrotnym wzroście wydatków w 2021 r. w porównaniu z 2017 r. Darowizny, w przeciwieństwie do sponsoringu, były poza jakimkolwiek nadzorem, co doprowadziło do nieprawidłowości i nadużyć.
Zobacz także Pojechał pomóc po zderzeniu z dzikiem. Zginął w tragicznym wypadku z udziałem pijanego kierowcy
W latach 2017-2021 skontrolowane spółki z udziałem Skarbu Państwa zawarły również:
- niemal 2 tys. umów na zakup usług prawnych wartych 226,5 mln zł - wydały na ten cel od ok. 29 mln zł w 2019 r. do prawie 56 mln zł w 2018 r.
- blisko 1,7 tys. umów na zakup usług doradczych wartych ponad 335 mln zł - wydały na ten cel od ok. 50 mln zł w 2017 r. do ok. 80 mln zł w 2019 r.
- w okresie objętym kontrolą wszystkie badane spółki kupowały usługi medialne, prawne i doradcze. W każdej z nich obowiązywały wewnętrzne procedury dotyczące takich zakupów, jednak umożliwiały one uzyskanie zgód korporacyjnych na odstąpienie od stosowania przyjętych procedur. Z tej możliwości skorzystano w przypadku 1/3 skontrolowanych przez NIK umów (w 30 na 92).
Na zakup usług medialnych w ramach zawartych ponad 4,6 tys. umów skontrolowane spółki z udziałem Skarbu Państwa wydały w sumie ponad 1 mld zł - od ok. 162 mln zł w 2017 r. do ok. 282 mln zł w 2019 r.
Wydatki na usługi medialne (opis grafiki poniżej)
W przypadku telewizji najwięcej środków firmy te przeznaczyły na zakup usług medialnych w TVP. W 2021 r. wydały na ten cel ok. 26 mln zł, niewiele mniej - ok. 24 mln zł - na usługi medialne w Polsacie. Od 2019 r. skontrolowane spółki nie kupowały takich usług w stacji TVN.
Zobacz także Atak nożem koło Solarisa. Podejrzany 21-latek aresztowany
Spółki nie sprawdzały, czy fundacje, którym przekazywały darowizny, efektywnie wykorzystywały te środki. Brak nadzoru skutkował sytuacjami, gdzie fundacje miały znaczne nadwyżki finansowe, nieprzeznaczone na realizację projektów. Kontrola NIK wykazała, że nadzór spółek nad fundacjami ograniczał się do delegowania przedstawicieli do rad fundacji.
KGHM Polska Miedź udzieliła pięciu gminom wsparcia finansowego, łącznie przekazując blisko 131 mln zł w zamian za wprowadzenie zmian w planach zagospodarowania przestrzennego, co umożliwiło realizację inwestycji górniczych. NIK kwestionuje legalność tych działań, sugerując prawdopodobieństwo korupcji i konfliktów interesów.
Legalność tych działań podważyła nie tylko NIK, ale także radca prawny spółki, powołując się na przepisy, według których darowizna jest nieodpłatna, tzn. że darczyńca nie może zobowiązać drugiej strony do jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego. Tymczasem podpisane z gminami porozumienia określały m.in. terminy realizacji poszczególnych etapów wprowadzania zmian w studiach i mpzp.
Dariusz Joński z Koalicji Obywatelskiej skomentował wyniki kontroli, stwierdzając, że informacje potwierdzają, że darowizny przekazywane przez spółki do fundacji były poza jakąkolwiek kontrolą. Podkreślił, że w ciągu zaledwie czterech lat kwota ta wyniosła 581 milionów złotych. Joński zaznaczył, że istnieje potrzeba stworzenia pełnego audytu dotyczącego działań spółek i ich fundacji, a dziesięć zawiadomień skierowanych do prokuratury ukazuje skalę nadużyć i próby zatarcia sprawy.
NIK złożyła zalecenia, w tym zmianę wzoru sprawozdania z działalności fundacji, wprowadzenie postanowień dotyczących monitorowania fundacji przez rady nadzorcze spółek, oraz wzmocnienie nadzoru nad fundacjami, zwłaszcza pod kątem rzeczywistego zapotrzebowania na środki finansowe.
Zobacz także Ila zapłacimy za gaz od 1 lipca?
W dyskusji: 13