(Fot. Archiwum)
Projekt ustawy o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry trafi pod obrady Sejmu podczas pierwszego czytania zaplanowanego na czwartek, 8 stycznia. Prace legislacyjne będą prowadzone wspólnie przez Komisję Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisję Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. Projekt wywodzi się z obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej, pod którą zebrano blisko 93 tysiące podpisów.
Autorzy projektu wskazują, że obecne regulacje nie zapewniają skutecznej ochrony ekosystemu Odry. Potwierdzają to ustalenia Najwyższej Izby Kontroli, która w raporcie z lipca 2025 roku wykazała poważne nieprawidłowości w gospodarowaniu wodami oraz bardzo zły stan jakości wód powierzchniowych. Z danych przywołanych w raporcie wynika, że aż 99,5 procent jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych oceniono jako będące w złym stanie.
Projekt zakłada, że nadanie Odrze osobowości prawnej pozwoli skuteczniej chronić interesy samej rzeki oraz ponad 14 milionów mieszkańców jej dorzecza. Jednym z kluczowych elementów ustawy ma być powołanie Komitetu Naukowego, odpowiedzialnego m.in. za ocenę stanu ekosystemu, identyfikację szkód oraz rekomendowanie działań naprawczych, a także współpracę z ośrodkami naukowymi.
Ustawa odnosi się również do problemu egzekwowania kar za zanieczyszczanie środowiska. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w 2023 roku ściągalność kar wyniosła jedynie około 17 procent. Choć wymierzono kary na kwotę 245,6 mln zł, do funduszy ochrony środowiska faktycznie wpłynęło niespełna 42 mln zł. W odpowiedzi na te problemy projekt przewiduje utworzenie Komitetu Reprezentantów oraz Zarządu Odry, które miałyby reprezentować rzekę w postępowaniach administracyjnych i sądowych.
Zgodnie z projektem Odra, jako osoba prawna o charakterze środowiskowym, uzyska katalog praw podstawowych. Obejmują one m.in. prawo do istnienia jako integralny ekosystem, do swobodnego przepływu zgodnego z naturalnymi procesami hydrologicznymi, do zachowania różnorodności biologicznej, do regeneracji zasobów oraz do dochodzenia odszkodowań za wyrządzone szkody.
Projekt wpisuje się w międzynarodowy nurt tzw. praw natury. W Europie za precedens uznawana jest hiszpańska laguna Mar Menor, której przyznano osobowość prawną w 2022 roku. Na świecie pierwszym takim przypadkiem była rzeka Whanganui w Nowej Zelandii w 2017 roku.
- Projekt trafi pod obrady po autopoprawce, w nowym brzmieniu, z uproszczeniami uwydatniającymi najważniejsze ustalenia, czyli osobowość prawną rzeki, jej prawa podstawowe oraz system reprezentacji - mówi współautor projektu dr Stanisław Kordasiewicz. Jak dodaje, nowością jest także propozycja wprowadzenia do Kodeksu cywilnego kategorii "osób prawnych o charakterze środowiskowym".
Choć projekt procedowany jest jako inicjatywa poselska, jego autorzy podkreślają znaczenie obywatelskiego zaangażowania, które doprowadziło do wniesienia ustawy do Sejmu. Dalsze losy projektu pokażą, czy nowe rozwiązania znajdą większość parlamentarną i realnie przełożą się na poprawę stanu Odry.
Gaz: Napisał postów [6130], status [VIP]
Jak Nemcy przestaną zanieczyszczać to Odra,będzie czysta.